Polska fotografia w Imperium Rosyjskim przed 1917 rokiem
Stare fotografie z Łodzi należą dziś do najbardziej interesujących świadectw życia miejskiego końca XIX wieku. Miasto rozwijało się wtedy niezwykle szybko i stawało się jednym z największych ośrodków przemysłowych na ziemiach polskich znajdujących się pod panowaniem rosyjskim. To właśnie w takim środowisku powstawały eleganckie portrety salonowe wykonywane w profesjonalnych atelier fotograficznych.
Prezentowana fotografia została wykonana w atelier L. Zoner, Lodz i jest bardzo dobrym przykładem polskiej fotografii z czasów Imperium Rosyjskiego. Już sam wygląd kartonika oraz dekoracyjny rewers wskazują na silne związki kultury łódzkiej z europejską estetyką epoki późnowiktoriańskiej.
Opis fotografii i stroju modelki
Na zdjęciu widzimy młodą kobietę ubraną w elegancką ciemną suknię charakterystyczną dla lat 70. lub początku lat 80. XIX wieku. Sylwetka jest mocno podkreślona w talii, co odpowiada modzie późnowiktoriańskiej.
Modelka stoi przy dekoracyjnym biurku lub konsoli bogato zdobionej ornamentami. Na meblu leży książka, co miało symbolizować wykształcenie oraz mieszczańską kulturę domu. Takie elementy były bardzo popularne w atelier fotograficznych XIX wieku.
Szczególnie interesujące są detale stroju:
- koronkowe mankiety i kołnierz;
- pionowe zdobienia gorsetu;
- ozdobny naszyjnik z zawieszką;
- eleganckie drapowania dolnej części sukni.
Fotografia została wykonana w klasycznej stylistyce salonowej. Modelka patrzy spokojnie w stronę obiektywu, bez uśmiechu, co było typowe dla dawnej europejskiej fotografii portretowej.
Możliwy polski symbol na dekoracyjnym biurku
Bardzo ciekawym detalem fotografii jest rzeźbiony element dekoracyjny znajdujący się na studijnym biurku. Można tam dostrzec motyw przypominający stylizowanego polskiego orła lub heraldycznego ptaka charakterystycznego dla mebli historyzujących drugiej połowy XIX wieku.
Nie można z całkowitą pewnością stwierdzić, że jest to oficjalny symbol narodowy, jednak podobieństwo wydaje się wyraźne. W kontekście Łodzi oraz polskiej kultury pod zaborem rosyjskim taki detal nabiera dodatkowego znaczenia.
Mimo podziału ziem polskich pomiędzy trzy imperia Polacy nadal zachowywali swoją kulturę, język oraz poczucie wspólnej tożsamości. W Łodzi przejawiało się to w architekturze, sztuce dekoracyjnej, modzie i fotografii salonowej. Nawet eleganckie portrety wykonywane w atelier mogły być subtelnym wyrazem miejskiej polskiej tożsamości.
Atelier fotograficzne L. Zoner w Łodzi
Rewers kartonika jest niezwykle dekoracyjny i wykonany w charakterystycznym stylu europejskiej grafiki końca XIX wieku. Dominują ornamenty, wstęgi oraz elementy przypominające secesyjne kompozycje.
Na odwrocie widnieje napis:
Atelier Photographique
L. Zoner
Lodz
Sama stylistyka rewersu zdradza silne wpływy wiedeńskiej szkoły drukarskiej. W dolnej części znajduje się oznaczenie drukarni z Wiednia, co pokazuje, że łódzkie atelier korzystały z usług renomowanych europejskich firm typograficznych.
Fotografowie tamtej epoki konkurowali nie tylko jakością zdjęć, ale również wyglądem samych kart kabinetowych. Pięknie zaprojektowany rewers był częścią prestiżu atelier.
Łódź końca XIX wieku
W czasach wykonania tej fotografii Łódź przeżywała ogromny rozwój przemysłowy. Miasto było nazywane „polskim Manchesterem” i przyciągało przedsiębiorców, robotników oraz inteligencję z różnych części Europy.
W Łodzi mieszkali Polacy, Żydzi, Niemcy oraz Rosjanie. Powstawały fabryki włókiennicze, kamienice, banki, hotele i luksusowe atelier fotograficzne. Fotografia stawała się symbolem nowoczesności oraz awansu społecznego.
Właśnie dlatego podobne portrety są dziś tak ważnym źródłem wiedzy o kulturze miejskiej ziem polskich pod zaborem rosyjskim.
Datowanie fotografii
Fotografię można wstępnie datować na około 1875–1882 rok. Wskazują na to:
- styl sukni;
- układ fryzury;
- typ kabinetowego kartonika;
- charakter albuminowego odbitku;
- dekoracyjny rewers w stylistyce późnowiktoriańskiej.
Jest to okres przejściowy pomiędzy klasyczną estetyką późnego wiktorianizmu a nadchodzącą epoką Belle Époque.
Znaczenie takich fotografii dziś
Dawne fotografie z Łodzi mają obecnie ogromną wartość historyczną i kulturową. Pokazują codzienne życie miejskie, modę, estetykę oraz ambicje społeczne mieszkańców ziem polskich końca XIX wieku.
Prezentowany portret z atelier L. Zoner jest bardzo dobrym przykładem polskiej fotografii z czasów Imperium Rosyjskiego przed 1917 rokiem. Łączy w sobie elegancję epoki późnowiktoriańskiej, atmosferę przemysłowej Łodzi oraz subtelne ślady polskiej tożsamości zachowanej mimo realiów zaborów.
