Wczesna fotografia kolorowana z dawnej Łodzi
Prezentowana fotografia należy do wyjątkowo interesujących przykładów polskiej fotografii atelierowej z początku XX wieku. Zdjęcie wykonano w zakładzie J. Tyraspolski przy ulicy Piotrkowskiej w Łodzi i przedstawia dwóch chłopców ubranych w modne marynarskie stroje dziecięce.
W kontekście historii dawnej fotografii łódzkiej warto przypomnieć również wcześniejszy materiał poświęcony atelier L. Zoner. Szczególnie interesującym uzupełnieniem tematu pozostaje artykuł: Polska fotografia z czasów Imperium Rosyjskiego. Portret kobiecy z atelier L. Zoner w Łodzi z epoki późnowiktoriańskiej. Oba zdjęcia pokazują, jak silnie rozwinięta była kultura fotograficzna Łodzi jeszcze przed pierwszą wojną światową.
Największą wartością prezentowanego zdjęcia pozostaje fakt, że jest to fotografia kolorowana ręcznie. W pierwszych latach XX wieku takie prace były znacznie droższe od zwykłych odbitek gabinetowych. Delikatne odcienie błękitu i szarości na ubraniach chłopców zachowały się do dziś mimo upływu czasu i widocznych uszkodzeń.
Fotografia doskonale oddaje atmosferę przejścia pomiędzy późnym okresem wiktoriańskim a epoką Belle Époque. W tym czasie fotografia studyjna przestawała być wyłącznie sztywną dokumentacją rodzinną, a zaczynała budować bardziej emocjonalny i estetyczny obraz portretowanych osób.
Dziecięcy portret z epoki Belle Époque
Kompozycja została wykonana w klasycznym stylu atelierowym. Dwaj chłopcy zostali umieszczeni wewnątrz jasnej owalnej winiety. Ich stroje marynarskie były niezwykle modne wśród zamożniejszych rodzin europejskich końca XIX i początku XX wieku.
Szczególnie interesujące są wyrazy twarzy dzieci. Pomimo młodego wieku obaj chłopcy wyglądają bardzo poważnie i spokojnie. Jeden z nich podpiera głowę dłonią, co nadaje całemu portretowi nieco melancholijny charakter. Tego typu pozowanie było bardzo popularne w atelier fotograficznych epoki późnowiktoriańskiej.
Zdjęcie posiada również widoczne ślady czasu. Przez środek fotografii przebiega pionowe pęknięcie kartonu i warstwy fotograficznej. Prawdopodobnie fotografia została złożona lub uszkodzona mechanicznie wiele dekad po wykonaniu.
Mimo tych uszkodzeń portret zachował niezwykle silny klimat dawnej fotografii rodzinnej i nadal prezentuje się bardzo efektownie.
Atelier J. Tyraspolski i dawna Piotrkowska
Równie interesujący pozostaje rewers fotografii. Znajduje się tam elegancki czerwony stempel zakładu:
| Element rewersu | Opis |
|---|---|
| Nazwa atelier | J. Tyraspolski |
| Status fotografa | Nadworny Fotograf |
| Adres | Łódź, Piotrkowska 76 |
| Inne miasta | Warszawa, Petersburg, Woronież, Odessa |
Sam napis „Nadworny Fotograf” wskazuje na wysoki status zakładu fotograficznego. W tamtych czasach takie określenia stosowano wyłącznie wobec atelier posiadających odpowiednią renomę i kontakty z elitami społecznymi.
Szczególnie ciekawa jest lista miast widoczna na rewersie. Pokazuje ona skalę działalności fotograficznej w epoce późnego Imperium Rosyjskiego. Łódź była wtedy jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych Europy Środkowo-Wschodniej i funkcjonowała jako wielokulturowe miasto łączące wpływy polskie, żydowskie, niemieckie i rosyjskie.
Ulica Piotrkowska stanowiła centrum życia handlowego i reprezentacyjnego miasta. To właśnie tam działały najbardziej znane zakłady fotograficzne dawnej Łodzi.
Datowanie fotografii i znaczenie historyczne
Na podstawie stylu ubioru dzieci, typu kartonu, układu winiety oraz techniki kolorowania fotografię można datować na okres około 1905–1915 roku.
Zdjęcia tego rodzaju są dziś bardzo ważnym świadectwem dawnej kultury wizualnej ziem polskich z czasów przed odzyskaniem niepodległości. Pokazują codzienne życie mieszkańców Łodzi w epoce dynamicznego rozwoju przemysłowego oraz przypominają o niezwykle wysokim poziomie sztuki fotograficznej funkcjonującej wtedy na terenach dawnego Imperium Rosyjskiego.
Źródło inspiracji i dodatkowych informacji do artykułu: J. Tyraspolski Photography Studio in Lodz. A Rare Early Color Portrait of Children from the Late Imperial Era
